Παλιό πακέτο τσιγάρων Κάμελ. Τα αμερικάνικα τσιγάρα ήταν πολύτιμο είδος στο ιδιόμορφο «παζάρι» των στρατοπέδων.
Συλλογή Ρίκης Βαν Μπούσχοτεν
«Αμυνόμαστε...»
«...αμυνόμαστε προς όλες τις κατευθύνσεις. Θέλουμε και πρέπει να κρατήσουμε δυο πράγματα: Τη ζωή και την ανθρωπιά, την αξιοπρέπειά μας».
Όμηρος Πέλλας, Stalag VI C, σ. 116.
Για να μην φτάσουν στον πάτο, οι κρατούμενοι προσπαθούσαν να κρατήσουν την ανθρωπιά και την αξιοπρέπειά τους. Δεν το κατάφερναν πάντα.
Τα μόνα μέσα στη διάθεσή τους ήταν:
- τα δέματα του Ερυθρού Σταυρού,
- η ανταλλαγή τους με άλλα απαραίτητα προϊόντα,
- η αλληλεγγύη, οι κλοπές και η ευστροφία,
- μια στοιχειώδης γνώση της γερμανικής γλώσσας.
Επινοώντας διάφορα τεχνάσματα, αξιοποιούσαν την κάθε ευκαιρία για να βελτιώσουν τις προοπτικές επιβίωσης. Ταυτόχρονα, η ικανότητά τους να ξεγελούν τους φρουρούς δυνάμωνε το ηθικό τους.
Τα δέματα του Ερυθρού Σταυρού έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επιβίωση των κρατουμένων, όπως μπορείτε να ακούσετε στη μαρτυρία του Θεόδωρου Αγιώτη. Ένα «προνόμιο» όμως που ίσχυε μόνο για μερικές κατηγορίες αιχμαλώτων πολέμου.
Διανομή δεμάτων Ερυθρού Σταυρού στο Μόοσμπουργκ.
Φωτογραφικό αρχείο ΔΕΣ, Moosburg 1942.
Φωτογραφικό αρχείο ΔΕΣ, Moosburg 1942.
«Der Kleine Bilderduden. Deutsch, Serbisch, Griechisch» (Μικρό λεξικό εικονογραφημένο. Γερμανικά, σερβικά, ελληνικά). Βιβλίο εκμάθησης της γερμανικής γλώσσας για Σέρβους και Έλληνες που έφερε μαζί του από την ομηρία ο Θεόδωρος Βίτσος.
Συλλογή Βικτωρίας Βίτσου
«Ντι Φράου νιξ άρμπαϊτεν – κρανκ» (Η γυναίκα όχι δουλειά, άρρωστη)
Σημαντικό όπλο για την επιβίωση ήταν και μια στοιχειώδης γνώση της γερμανικής γλώσσας.
Η Αφροδίτη Κουτρουλή αφηγείται πώς γλύτωνε μια ευάλωτη συγκρατούμενή της από τη σκληρή δουλειά.
«Ο χειμώνας στο Κέμπτεν, 22 κάτω από το μηδέν»
Ο Γιώργος Φωκούλης είχε σταλεί με ομάδα Ελλήνων από το Μόοσμπουργκ στο Κέμπτεν, για να δουλέψουν για τον γερμανικό στρατό. Ο σκληρός χειμώνας απειλούσε την υγεία τους. Γνωρίζοντας τον κίνδυνο να θανατωθούν οι άρρωστοι κρατούμενοι, άχρηστοι πλέον για εργασία, ο Γιώργος Φωκούλης ανέλαβε να θεραπεύει τους συντρόφους του με βεντούζες.
«Να φάμε τυράκ’!»
Ένας ακόμα τρόπος επιβίωσης ήταν η πονηριά. Ο Γιώργος Φωκούλης αφηγείται ένα ανέλπιστο συμβάν που τους χαλάρωσε και τους τόνωσε πολύ το ηθικό. Ένα βράδυ οι Γερμανοί ζήτησαν από μια ομάδα 8 Ελλήνων να έρθουν να φορτώσουν κάποια κιβώτια από τη στρατιωτική αποθήκη σε ένα φορτηγό.
Επιστολές κρατούμενων σε συγγενείς τους
Οι κρατούμενοι αναφέρονται στο σωτήριο ρόλο των δεμάτων του Ερυθρού Σταυρού. Συγχρόνως παραπονούνται γιατί δεν λαμβάνουν επιστολές από τις οικογένειές τους. Αγνοούν ότι οι Γερμανοί δεν τους τις παρέδιδαν.
Ο Παρίσης Μαλιοκάπης γράφει στον πατέρα του Αριστείδη: «από φαγητό περνούμε πολύ καλλά διότη μας προστατέβη ο εριθρός σταυρός με τέσερα δέματα το μίνα που είναι αρκετά δια την τροφοδοσίαν ενός ατόμου» (Συλλογή Κατερίνας Μαλιοκάπη).
Επιστολές κρατούμενων σε συγγενείς τους
Ο Ευάγγελος Θεοδωρόπουλος γράφει στη μητέρα του Καλλιόπη (08.08.1944):
«να μου στίλις λίγο καπνό και τσιγαρόχαρτα. Τρόφιμα και ρούχα έχο πάρα πολλά από τροφί παίρνουμε κουτιά του Εριθρού Σταβρού»
«αμα πάρις το γράμα θα μου απαντισις γριγορα. Θα γράψις στη διπλανί κόλα γιατί με χαρτοφάκελο απαγορέβετε».
Και στις 08.10.1944 γράφει: «μιν στενοχοργιέσαι. αν θέλει ο θεός θα γυρίσουμε γρίγορα. Εσύ να κιτάξις της δουλιές και το σπίτη». (Συλλογή Αποστολίας Ευαγ. Θεοδωροπούλου).
