«Εγώ λέω θα φύγω. Και με τα πόδια να είναι να φτάσω λέω στο σπίτι μου, θα φύγω. θα πάω στην Ελλάδα.»
Αφροδίτη Κουτρουλή
Επιστροφή στην πατρίδα
Το τέλος μιας δοκιμασίας ή
η αρχή μιας άλλης;
η αρχή μιας άλλης;
Μακρύ και δύσκολο το ταξίδι της επιστροφής.
Εκατομμύρια οι εκτοπισμένοι στο γερμανικό έδαφος.
Οι γραμμές συγκοινωνίας κατεστραμμένες.
Οι Μαγνησιώτες όμηροι δοκίμασαν όλα τα μέσα για να επιστρέψουν στην πατρίδα:
αεροπλάνα, πλοία, τρένα –κάποιες φορές μπρούμυτα πάνω από τα βαγόνια– φορτηγά αυτοκίνητα, ακόμη και με τα πόδια.
Δυσάρεστες εκπλήξεις όμως τους περίμενανόταν πάτησαν πόδι στο ελληνικό έδαφος. Μια χώρα κατεστραμμένη από τον πόλεμο και στα πρόθυρα του εμφυλίου. Εμφύλια βία, διωγμοί αντιστασιακών και ο στιγματισμός των ομήρων μετέτρεψαν την ελπίδα τους σε εφιάλτη.
Κατά εκατοντάδες οι όμηροι επιστρέφουν, με ό,τι μέσο βρουν.
Στα Βουλγαρικά σύνορα, επιστρέφοντας με το τρένο.
Συλλογή Ν. Σαμούρη
«Άγνωστη μεταξύ αγνώστων»
Ύστερα από περιπετειώδες ταξίδι, φτάνοντας στα σύνορα, η Αφροδίτη Κουτρουλή συνειδητοποιεί τις πολιτικές αλλαγές που μεσολάβησαν στην Ελλάδα.
«Πάψαμε να τραγουδάμε»
Και ο Θεόδωρος Αγιώτης διαπιστώνει με επώδυνο τρόπο το κλίμα της τρομοκρατίας που είχε διαμορφωθεί στην Ελλάδα. Η σχετική μαρτυρία τεκμηριώνεται και από δημοσίευμα της εφημερίδας ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ 08.08.1945.
Το καλοκαίρι του 1945 οι εφημερίδες του Βόλου καθημερινά αναφέρονται σε νέες αφίξεις ομήρων
Στο δημοσίευμα της Θεσσαλίας (5.08.1945) καταγράφεται η δύσκολη οικονομική κατάσταση της χώρας και η αδυναμία της να υποδεχτεί και να περιθάλψει τους ομήρους. Επίσης, το ιδεολογικό αφήγημα της εποχής για τον «κομμουνιστικό κίνδυνο».
ΘΕΣΣΑΛΙΑ, 31.07.1945
ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, 4.08.1945
ΘΕΣΣΑΛΙΑ, 5.08.1945
Άφιξη στην Πάτρα
Γεώργιος Φωκούλης: Είχαν ένα μέρος εκεί στην παραλία φραγμένο και μας βάλαν μέσα εκεί. Μας κλείσαν.
Ρίκη Μπούσχοτεν: Πάλι;
Γεώργιος Φωκούλης: Και λέμε ήρθαμε στην Ελλάδα, λέφτερ’ λέει, ή είμαστε πάλι φυλακισμένοι… Και λέει, ένας - είχε σκοποί-. Και λέει μη στεναχωριέστε, το πρωί θα σας βγάλουν. Θα μας βγάλουν, λέει, το πρωί. Άκου. Κι ήρθαν το πρωί, βάλαν κάτ’ γραφεία εκεί, καθίσαν κάτ’ γραφιάδες, χωροφυλάκ’, τι ήταν ξέρω εγώ, και αστυνομικοί και μας παίρναν τα στοιχεία, μας παίρναν τα αποτυπώματα και μας δίναν μια κάρτα με πόσα 20 δραχμές, ξέρω εγώ πόσα ήταν.
ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΟΣ, από το ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΝΟΙΑΣ στον Γεώργιο Φωκούλη
Πάτρα, 4.09.1945, Συλλογή Φωκούλη
Έγγραφο βεβαίωσης του Ε.Σ. επιστροφής του Παρίση Μαλιοκάπη.
Συλλογή Κατερίνας Μαλιοκάπη
Κάρτα εγγραφής του Παρίση Μαλιοκάπη ως εκτοπισμένου (D.P.).
Εκδόθηκε από τη συμμαχική αποστολή.
Στην πίσω πλευρά λέει «κρατήστε αυτή την κάρτα μαζί σας για να σας βοηθήσει να επιστρέψτε με ασφάλεια σπίτι σας. Ο αριθμός καταχώρησης και το όνομά σας τεκμηριώνουν την ταυτότητά σας και την εγγραφή στα μητρώα μας».
Συλλογή Κατερίνας Μαλιοκάπη
«Βρήκα ρημαδιό»
Ο Γιώργος Φωκούλης, επέστρεψε στο σπίτι του με την προσμονή για μια καινούρια ζωή. Διαπιστώνει τη σκληρή πραγματικότητα της «λευκής τρομοκρατίας» και ζει ξανά τον εφιάλτη του χωροφύλακα.
«Φτάνω, φτάνω, φτάνω…»
Σε αντιδιαστολή με τις άλλες μαρτυρίες, η Αφροδίτη Κουτρουλή αφηγείται μια θετική πλευρά της επιστροφής στην πατρίδα: τη θερμή υποδοχή της από φίλους και συγγενείς στη γειτονιά.
Ουρλιαχτά στο μοναστήρι
Ο Αγιώτης αφηγείται τη δράση των ένοπλων παρακρατικών ομάδων στα χωριά.
Καλαμπαλίκης (Σπύρος Ραυτόπουλος): συνεργάτης των Γερμανών και αρχηγός ένοπλης παρακρατικής ομάδας που έδρασε στο Πήλιο, στα χρόνια του Εμφυλίου.
O στιγματισμός του ομήρου
Στον εμφύλιο και στα πέτρινα χρόνια που ακολουθούν, οι όμηροι εξακολουθούν να στιγματίζονται ως αριστεροί. Ο Γιώργος Φωκούλης αφηγείται πως, νεοσύλλεκτος το 1947, μετά από την πρώτη εκπαίδευση δέκα ημερών έφτασε ο φάκελος στο διμοιρίτη του.
Γ.Φωκούλης: Εκεί στο ύψωμα που καθόμασταν – ο ανθυπολοχαγός κοντά σ’ ένα, σε μια πολυθρονίτσα είχε, κάθονταν εκεί έξω – κι ήταν κι οι στρατιώτες εκεί και λέγαν διάφορα χαζά. Ε, εγώ ήμαν καινούριος, δεν πήγαινα κοντά να συζητήσω κι εγώ μ' αυτούς, κάθομαν στην άκρη. Ε, με λέει, «εσύ, ρε Φωκούλ', με λέει, τι ήσαν εσύ, με λέει, μέσα στα σύρματα ήσαν;» Με λέει.
ΚΜ: Το ξερε
Γ.Φωκούλης: Ναι. Τί λέει στα σύρματα; Ναι, λέω ήμαν μες στα σύρματα, ο καλός κόσμος εκεί ήταν λέω.