Η πύλη του στρατοπέδου του Νταχάου, © Randall Collis
Εξουσία και καταναγκαστική εργασία
Ες Ες, φρουροί και Κάπο
Οι διοικητές των στρατοπέδων και οι φρουροί ήταν Ες Ες. Υπάγονταν στον αρχηγό των Ες Ες, Χάινριχ Χίμλερ. Η νεκροκεφαλή στο καπέλο τους συμβόλιζε την αχαλίνωτη βία που ασκούσαν πάνω στους κρατούμενους.
Αργότερα, με την αποστολή των Ες Ες στο μέτωπο, τη θέση τους πήραν στρατιώτες της Βέρμαχτ, ανάπηροι ή ηλικιωμένοι.
Υπήρχε όμως μια παράλληλη δομή εξουσίας που την ασκούσαν οι ίδιοι οι κρατούμενοι: οι λεγόμενοι Κάπο. Διορίζονταν από τους Ες Ες ως επιστάτες εργασίας, αρχηγοί παράγκας, θαλαμάρχες, νοσοκόμοι, γραμματείς.
Γενικά, οι Κάπο, ήταν ιδιαίτερα μισητοί στους κρατούμενους καθώς συχνά, πολλοί από αυτούς φέρονταν βάναυσα. Άλλοι όμως εκμεταλλεύονταν τη θέση τους για να γλυτώσουν συγκρατούμενους από βέβαιο θάνατο ή να οργανώσουν πράξεις αντίστασης.
«Για ένα μικρό παράπτωμα εδέχθη 200 βουρδουλιές. Αιμόφυρτος από το μαρτύριο αυτό, δεν άντεξε και έπειτα από λίγες ώρες εξέπνευσε». Αφήγηση Σταύρου Τζουμέρτη για το θάνατο του συγκρατούμενού του Κώστα Τσαρδάκα από Αλμυρό. (Ταχυδρόμος,13.04.1965)
Καταναγκαστική εργασία
Οι κρατούμενοι αναγκάζονταν να δουλεύουν ατέλειωτες ώρες, μονίμως πεινασμένοι και απροστάτευτοι από το κρύο, χωρίς πληρωμή, υπό το φόβο των φρουρών.
Στην τελευταία φάση του πολέμου, οι αιχμάλωτοι ξένοι εργάτες μετακινούνταν συχνά σε διάφορα υποστρατόπεδα, εργοτάξια ή βιομηχανικά εργοστάσια. Γυναίκες και άντρες διέμεναν σε ξεχωριστά παραπήγματα. Υποχρεώνονταν να συμμετέχουν σε τάγματα εργασίας, ανάλογα με τις ανάγκες της γερμανικής οικονομίας: οχυρωματικά έργα, πολεμικές βιομηχανίες, ορυχεία, δημοτικά έργα, ιδιωτικές επιχειρήσεις και στη γεωργία.
«Αυτές ήταν οι δουλειές μας»
Ο Θεόδωρος Αγιώτης, μετά την καταγραφή στο Μόοσμπουργκ μεταφέρθηκε, μαζί με άλλους Έλληνες στην πόλη Άουξμπουργκ, στο τάγμα εργασίας 3953, το οποίο στεγαζόταν σε παλιό δημοτικό σχολείο. Όπως εξηγεί, η δωρεάν δουλειά των αιχμαλώτων ήταν περιζήτητη…
Δουλεύοντας για την A.E.G.
Οι γυναίκες κρατούμενες ήταν περιζήτητες για τις λεπτές εργασίες στην πολεμική βιομηχανία.
Η καπνεργάτρια Μαριάνθη Ναχμία μετά την άφιξη στο στρατόπεδο του Ράβενσμπρυκ στάλθηκε για καταναγκαστική εργασία στο εργοστάσιο της A.E.G στο Bερολίνο Κέπενικ, δίπλα στο ποτάμι Σπρεε.
Θάβοντας νεκρούς
Μετά από κάθε συμμαχικό βομβαρδισμό, οι όμηροι εργάτες επιφορτίζονταν να ανασύρουν και να θάψουν τους νεκρούς, όπως δραματικά αφηγείται ο Παρίσης Μαλιοκάπης.
Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αίτηση Δ.Κουρκούμπα (λεπτομέρεια), Αποφάσεις Ναζισμού, 923/31-5-1962
Συνεργείο καταναγκαστικής εργασίας σε ολιγόλεπτη διακοπή.
Ένοπλοι φρουροί επιτηρούν τους ξυπόλητους νεαρούς ομήρους.
Δεύτερος από αριστερά ο Ευάγγελος Θεοδωρόπουλος (1926-1999) από τις Μηλιές Πηλίου.
Συλλογή οικογ. Αποστολίας Ευαγ. Θεοδωροπούλου
Βομβαρδισμός Βρέμης, 20 Δεκεμβρίου 1943. Εκκαθάριση ερειπίων από κρατούμενους του οικοδομικού συνεργείου των Ες Ες.
Κρατικό Αρχείο Βρέμης
Αίτηση του Βασιλείου Κοντογεωργίου προς την Πρωτοβάθμια Επιτροπή Κρίσεων για την αναγνώρισή του ως αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης 1941- 1944. Περιγράφει την καταναγκαστική εργασία στα στρατόπεδα Νόϊενγκαμε και Μπράουνσβάιγκ.
Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Συλλογή Εθνικής Αντίστασης, φακ. 31/32
Κρατούμενοι του στρατοπέδου Νόϊενγκαμε εν ώρα εργασίας.
Αρχείο του Χώρου Μνήμης του Στρατοπέδου Συγκέντρωσης Νόϊενγκαμε
Κρατούμενοι του οικοδομικού συνεργείου των Ες Ες μεταφέρουν πτώματα ύστερα από τον συμμαχικό βομβαρδισμό του Αμβούργου (Ιούλιος 1943).
Συλλογή Κρατικού Αρχείου Αμβούργου.
Κρατούμενοι του οικοδομικού συνεργείου των Ες Ες καθαρίζουν καλώδια κατεστραμμένα από συμμαχικό βομβαρδισμό της Βρέμης (13 Δεκεμβρίου 1943).
Συλλογή Κρατικού Αρχείο Βρέμης.
