«Κάτω η επιστράτευση», χαρακτικό από το παράνομο λεύκωμα της Κατοχής,
Επιθεώρηση Τέχνης 3-4/1962, Βιβλιοθήκη ΑΣΚΙ
Ματαίωση πολιτικής επιστράτευσης
Στα πρώτα χρόνια της Κατοχής, η πείνα και η Βουλγαρική Κατοχή οδήγησαν πολλούς Έλληνες ως ελεύθερους εργάτες στη Γερμανία.
Με διάταγμα της 30ης Ιανουαρίου 1943, οι Ναζί υποχρέωσαν όλους τους Έλληνες 16 έως 45 ετών να εργαστούν στη γερμανική πολεμική βιομηχανία και σε καταναγκαστικά έργα.
Στην Ελλάδα, μοναδική περίπτωση στην Ευρώπη, το σχέδιο ματαιώθηκε χάρη στις μαζικές κινητοποιήσεις του ΕΑΜ.
Ο λαός συμμετείχε μαζικά στη γενική απεργία της 24ης Φεβρουαρίου και στο συλλαλητήριο της 5ης Μαρτίου 1943 στην Αθήνα. Κατέλαβε το Υπουργείο Εργασίας και έκαψε τους καταλόγους επιστράτευσης. Το μέτρο αποσύρθηκε.
Ωστόσο, το 1944 χιλιάδες Έλληνες συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα της Γερμανίας.
Διάταξισ
30 Ιανουαρίου 1943
Περί γενικής υποχρεωτικής εργασίας του ελληνικού πληθυσμού
Επί τη βάσει της υπό του Φύρερ και Ανωτάτου Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων χορηγηθείσης μοι εξουσιοδοτήσεως διατάσσω τα ακόλουθα:
Αρθρον 1ον. Εκαστος κάτοικος της Ελλάδος, ηλικίας από 16 μέχρι 45 ετών είναι υποχρεωμένος, εάν το απαιτήσουν αι περιστάσεις, ν' αναλάβη υποδεικνυομένην εις αυτόν εργασίαν διά γερμανικάς ή ιταλικάς υπηρεσίας. Ιδίως είναι υποχρεωμένος να παρουσιάζεται με ακρίβειαν εις την εργασίαν, να τηρή τας ώρας εργασίας και να παρέχη απόδοσιν εργασίας, ανταποκρινομένην προς τας σωματικάς του δυνάμεις. Οι άνδρες είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται έξω του τόπου της μονίμου κατοικίας των συγκεκροτημένοι εις συμβιωτικάς ομάδας στρατοπέδου, εάν απαιτηθή το τοιούτον.
Αρθρον 2ον. Η πρόσκλησις προς ανάληψιν εργασίας γίνεται υπό των γερμανικών αρχών απ' ευθείας ή υπό των εντεταλμένων προς τούτο ελληνικών αρχών, ιδίως, Επιθεωρήσεων εργασίας, δημάρχων.
Αρθρον 3ον. Αι γερμανικαί υπηρεσίαι παρέχουν ανάλογον προς τας συνθήκας αποζημίωσιν και, εφ' όσον τούτο είναι δυνατόν, και τροφήν.
Αρθρον 4ον. Ο μη συμμορφούμενος προς τας εκ των άρθρων 1 και 2 απορρέουσας υποχρεώσεις, τιμωρείται με: 1) χρηματικήν ποινήν απεριορίστως ή 2) φυλάκισιν ή ειρκτήν ή 3) στρατόπεδον καταναγκαστικών έργων.
Αρθρον 5ον. Η παρούσα διάταξις τίθεται εν ισχύι από της ημέρας της κοινοποιήσεως αυτής.
Εφ' όσον έχουν εκδοθεί υπό υφισταμένων υπηρεσιών όμοιαι διατάξεις διά περιοχάς της αρμοδιότητος αυτών, αντικαθίστανται υπό της παρούσης.
Το άρθρον 2 δεν ισχύει διά τον διοικητήν του φρουρίου της Κρήτης.
Ο Ανώτερος Στρατιωτικός Διοικητής της Νοτιανατολικής εντεταλμένος ταυτοχρόνως με την αρχηγίαν του στρατού
Αλεξάντερ Λερ
Η διάταξη πρωτοδημοσιεύτηκε στον Τύπο της Θεσσαλονίκης στις 13/2/1943. Αναπαράγεται από την εφημερίδα Ριζοσπάστης, 22.02.2004, Ένθετο "Επτά μέρες μαζί", σ. 11.
Η παράνομη εφημερίδα Αναγέννηση, 09.06.1944
«Κανένας Εργάτης στη Γερμανία»
Γ.Α.Κ. Μαγνησίας
«Πώς ζουν οι ‘Ελληνες εργάται εν Γερμανία.
‘Αριστοι όροι διαβιώσεως και εργασίας.»
[...]
«Αγαπητή μου γυναίκα Θεοδώρα,
Μετά ημερών ταξείδι θαυμάσιο με ωραία φαγητά, 4 μπάνια, 4 φορές ιατρική εξέτασι, υγιείς και καθαροί εφθάσαμε εις μίαν ωραίαν πόλιν, την Στουργάρδην και εργάζομαι εις τα τραμ. […]
… δωμάτιο με καλοριφέρ, φαγητά αρκετά ωραία, θαυμάσια, αντί νερό, μπύρα, πίνω έως 10 ποτήρια την ημέραν και είμαι πολύ ευχαριστήμενος.»
Η εφημερίδα Ταχυδρόμος, ελεγχόμενη από τις δυνάμεις Κατοχής, δημοσιεύει προπαγανδιστικά υποτιθέμενες επιστολές Ελλήνων εργατών.
ΕφημερίδαΤαχυδρόμος, 04.04.1942
