«Είχανε πληγιάσει τα σώματά μας από τις ψείρες. Μας είχε πιάσει και μια λέπρα εκεί από την ακαθαρσία –γιατί καθώς μας πιάσαν δεν αλλάξαμε ποτέ– από τη βρωμιά».
Παρίσης ΜαλιοκάπηςΑπό άνθρωπος αριθμός
Η διαχείριση των αιχμαλώτων από τους Ναζί βασιζόταν στην απανθρωποποίηση.
Οι αιχμάλωτοι ήταν λάφυρα πολέμου. Γίνονταν αριθμοί. Ένα περίπλοκο σύστημα γραφειοκρατικής ταξινόμησης αποσκοπούσε στη διαίρεση των αιχμαλώτων σύμφωνα με πολιτικά και φυλετικά κριτήρια.
Η μεθοδική καταγραφή των προσωπικών στοιχείων κάθε κρατούμενου διευκόλυνε την καλύτερη εκμετάλλευσή των σκλάβων που χρειαζόταν η γερμανική πολεμική οικονομία. Διαφορετικά χρωματιστά τρίγωνα σημάδευαν τα ρούχα τους αποκαλύπτοντας με μια ματιά τον λόγο της κράτησης και την εθνικότητά τους, τον αριθμό τους.
Ήταν η καινούρια ατομική ταυτότητα κάθε ομήρου.
Ιούλιος - Σεπτέμβριος 1944, Έλληνες αντάρτες από τη Θεσσαλονίκη και τα ελληνοαλβανικά σύνορα στο στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου Moosburg, οι περισσότεροι ξυπόλυτοι και ντυμένοι με κουρέλια. Ανάμεσα σε αυτούς που έφτασαν τον Ιούλιο 1944 βρίσκονταν και πολλοί Μαγνησιώτες.
Αρχείο Karl Bauer, Moosburg
Στο στρατόπεδο του Μόοσμπουργκ
Το στρατόπεδο του Μόοσμπουργκ (STALAG VIIA) ήταν το μεγαλύτερο στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου στη Γερμανία με περισσότερο από 70.000 κρατούμενους.
«Έφθασαν 500 Έλληνες και 400 Αλβανοί. Αυτοί οι 900 αιχμάλωτοι πολέμου, Έλληνες και Αλβανοί, θεωρούνται όλοι Έλληνες και επίσημα δεν υπάρχουν Αλβανοί. Κατά τη σύλληψή τους θεωρήθηκαν αντάρτες, επομένως η κατάστασή τους έχει πλέον βελτιωθεί αισθητά»
Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού για την κατάσταση στο στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου του Μόοσμπουργκ, 24.08.1944
Άφιξη Ελλήνων και Αλβανών ανταρτών στο στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου του Μόοσμπουργκ, Ιούλιος 1944.
Φωτογραφικό άλμπουμ Josef Schmidt, Αρχείο της Πόλης Μόοσμπουργκ
Η είσοδος στον κόσμο των στρατοπέδων ήταν τραυματική
Ο Θεόδωρος Αγιώτης περιγράφει τη διαδικασία καταγραφής των αιχμαλώτων κατά την είσοδο στο στρατόπεδο του Μόοσμπουργκ
Έξι στήλες, πέντε σειρές
Έξι στήλες και πέντε σειρές όλες κι όλες έφταναν για να διαιρέσουν οι Ναζί τους ανθρώπους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης σε μερικές κατηγορίες απανθρωποποίησης.
Διάγραμμα που απεικόνιζε τα σήματα των κρατουμένων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νταχάου και ίσχυε και στα υπόλοιπα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Ραμμένα στις στολές, τα χρωματικά κωδικοποιημένα σήματα προσδιόριζαν τον λόγο φυλάκισης ενός ατόμου.
Dachau, Germany, ca. 1938-1942. Ψηφιακό Αρχείο Bad Arolsen
Η μεταλλική ταυτότητα αιχμαλώτων πολέμου Moosburg του Θεοδώρου Αγιώτη. Οι αιχμάλωτοι έπρεπε να φοράνε την ταυτότητα αυτή. Αν πέθαιναν η μισή έμενε πάνω στο νεκρό σώμα τους για αναγνώριση.
Συλλογή Θεόδωρου Αγιώτη
Ο αριθμός του στρατοπέδου Ράβενσμπρυκ που ήταν ραμμένος στα ρούχα της Μαριάνθης Ναχμία.
Συλλογή Μαριάνθη Ναχμία
Η ατομική καρτέλα της Βολιώτισσας Ελένη Βλαχάβα από το στρατόπεδο του Μπούχενβαλτ. Η καρτέλα των κρατουμένων περιείχε εκτός από τα προσωπικά στοιχεία και σωματομετρικές καταγραφές ύψος, χρώμα ματιών και μαλλιών έως και μέγεθος μύτης!) Το κόκκινο τρίγωνο δηλώνει τον πολιτικό κρατούμενο ενώ το G την εθνικότητα του αιχμαλώτου (Grieche=Έλληνας).
Ψηφιακό Αρχείο Bad Arolsen
Η ατομική καρτέλα του Παρίση Μαλιοκάπη από το στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου Moosburg. H καρτέλα με τα προσωπικά στοιχεία και την φωτογραφία του αιχμαλώτου συμπληρώνονταν την ημέρα εισόδου στο στρατόπεδο.
Συλλογή Κατερίνα Μαλιοκάπη
«Όταν χάλασαν τα παπούτσια μου, τότε ένιωσα την ομηρία»
Όλοι οι κρατούμενοι ήταν υποχρεωμένοι να φοράνε ξυλοπάπουτσα. Γλυστρούσαν στο χιόνι και πλήγιαζαν τα πόδια. Πολλοί πέθαναν από γάγγραινα. Η Αφροδίτη Κουτρουλή εξηγεί πώς άρχισε να συνειδητοποιεί τη νέα της κατάσταση όταν φόρεσε τα ξυλοπάπουτσα.
Σύγχρονα ξυλοπάπουτσα παρόμοια με αυτά που φορούσαν οι κρατούμενοι στα στρατόπεδα συγκέντρωση.
Συλλογή Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν
