Η σιωπή

Η έκθεση φέρνει στο φως μια ιστορία που είχε μείνει στο σκοτάδι δεκαετίες ολόκληρες. Eπιστρέφει στους πολίτες ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας που τους ανήκει.

Στο αρχείο ομήρων περιλαμβάνονται οι ιστορίες 235 Μαγνησιωτών εκτοπισμένων. Με συγκίνηση απόγονοι ανακάλυπταν στις καρτέλες του την κρυφή ιστορία συγγενών τους. Ενώ το ναζιστικό καθεστώς είχε σκοπό να εκμηδενίσει την ανθρώπινη υπόσταση των κρατουμένων και να τους μετατρέψει σε αριθμούς, εδώ μέσα από τις ιστορίες τους ξαναγίνονται άνθρωποι.

Γιατί όμως επικράτησε σιωπή για αυτή την κατηγορία θυμάτων του Ναζισμού; Γιατί άργησε τόσο η αναγνώριση και η αποζημίωσή τους; Η Γερμανία μόλις το 2000 αναγνώρισε την καταναγκαστική εργασία ως έγκλημα πολέμου και προέβη σε κάποια αποζημίωση στους λίγους δικαιούχους που βρίσκονταν ακόμα εν ζωή.

Σε κάθε χώρα προέλευσης των 13 εκατομμυρίων εκτοπισμένων για καταναγκαστική εργασία, τα αίτια της σιωπής μπορεί να ήταν διαφορετικά. Στην Ελλάδα ένας βασικός λόγος ήταν προφανώς ο εμφύλιος πόλεμος που βρισκόταν ήδη στα σπάργανα όταν αρχίσαν να επιστρέφουν οι όμηροι από τη Γερμανία. Οι όμηροι στιγματίστηκαν συλλήβδην ως αντιστασιακοί, μέλη του ΕΑΜ, άρα ως αριστεροί, άρα ως εχθροί του κράτους. Αρκετοί διώχτηκαν εκ νέου. Ο φόβος αρνητικών συνεπειών για την οικογένειά τους, αλλά και τα τραύματα που έφεραν μαζί τους, κράτησαν τα στόματα κλειστά και εμπόδισαν τους ομήρους να μιλήσουν στα παιδιά τους και στα εγγόνια τους.

Η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου (ΟΠΙΒΟ), θέλοντας να διασώσει τη μνήμη των εκτοπισμένων ομήρων, άρχισε να ερευνά το θέμα το 2015, με βασική πηγή τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων ομήρων. Στη συνέχεια εμπλούτισε τις γνώσεις της με τη μελέτη βιβλιογραφικών και αρχειακών πηγών, με δημοσιευμένες γραπτές μαρτυρίες και με επιτόπια έρευνα στη Μαγνησία και στη Γερμανία.. Μέσα από την έρευνα αυτή, εντόπισε και κατέγραψε τις διαδρομές 235 ομήρων από τη Μαγνησία, διαμόρφωσε το κοινωνικό προφίλ τους (λινκ στην υποενότητα προφίλ των ομήρων), κατέγραψε τις βασικές αποστολές των Μαγνησιωτών ομήρων προς το Τρίτο Ράιχ και συγκέντρωσε στοιχεία για όλα τα στρατόπεδα (κεντρικά και παραρτήματα) στα οποία εκτοπίστηκαν.