Η έκθεση
Η έκθεση «Στα Σύρματα: Μαγνησιώτες στα κάτεργα του Τρίτου Ράιχ» πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Πόλης του Βόλου από τις 5 Νοεμβρίου 2025 μέχρι τις 21 Ιανουαρίου 2026. Αφορά μια άγνωστη πτυχή της ιστορίας του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου: την εκτόπιση εκατομμυρίων ανθρώπων για καταναγκαστική εργασία στη ναζιστική Γερμανία. Με βάση τις προφορικές μαρτυρίες έξι αφηγητών, αδημοσίευτο αρχειακό υλικό, φωτογραφίες, αντικείμενα και γραπτές μαρτυρίες, παρουσιάζει τις διαδρομές 235 Μαγνησιωτών αιχμαλώτων από τη σύλληψη μέχρι την επιστροφή τους στην Ελλάδα. Το υλικό της έκθεσης βασίζεται στην μακρόχρονη έρευνα της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας Βόλου, με την επιστημονική ευθύνη της κοινωνικής ανθρωπολόγου Ρίκης Βαν Μπούσχοτεν, καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Η έκθεση συνδιοργανώθηκε από τη Διεύθυνση Αρχείων, Μουσείων και Βιβλιοθηκών του Δήμου Βόλου, την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου (ΟΠΙΒΟ), και το σωματείο «Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου». Υλοποιήθηκε με επιχορήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού και στηρίχτηκε στις μουσειολογικές προτάσεις της Μάρλεν Μούλιου (επίκουρης καθηγήτριας Μουσειολογίας στο ΕΚΠΑ) και ομάδας μεταπτυχιακών φοιτητών του ΔΠΜΣ «Μουσειακές Σπουδές». Εξίσου σημαντικός παράγοντας για την επιτυχία της έκθεσης ήταν ο μουσειογραφικός και γραφιστικός σχεδιασμός της Δέσποινας Τσάφου και της Ακριβής Αναγνωστάκη, αντίστοιχα. Το ηχοτοπίο στον προθάλαμο της έκθεσης ήταν του συνθέτη Κωστή Δρυγιανάκη, μέλους της ΟΠΙΒΟ. Δείτε τους συντελεστές.
Η επιστροφή μιας ξεχασμένης ιστορίας στην τοπική κοινωνία, αλλά και η αφηγηματική δομή και ο άρτιος μουσειογραφικός σχεδιασμός της έκθεσης λειτούργησαν σαν μαγνήτης, με αποτέλεσμα η επισκεψιμότητα να ξεπεράσει κάθε προσδοκία. Συνολικά 3.725 άτομα την επισκέφθηκαν, εκ των οποίων 1.671 ήταν μαθητές και συνοδοί εκπαιδευτικοί, προερχόμενοι από 77 σχολικά τμήματα όλων των βαθμίδων.
Στιγμιότυπα από τα εγκαίνια της έκθεσης
Στις 5 Νοεμβρίου 2025 άνοιξε η αυλαία στην έκθεση. Πάνω από 180 άτομα παρακολούθησαν τα εγκαίνια και ξεναγήθηκαν στην έκθεση για να μάθουν την άγνωστη ιστορία των Μαγνησιωτών που βρέθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.Χαιρέτησαν η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κα Έλενα Αντωνοπούλου και ο Μητροπολίτης Δημητριάδος κ.κ. Ιγνάτιος. Για το περιεχόμενο της έκθεσης μίλησε η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν εκ μέρους της ΟΠΙΒΟ και για τα εκπαιδευτικά προγράμματα οι εκπαιδευτικοί Γεράσιμος Τσιμπλούλης, πρόεδρος του Σωματείου «Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου» και Κατερίνα Νανοπούλου, μέλος της ΟΠΙΒΟ. Τη συζήτηση συντόνισε η Αννίτα Πρασσά, προϊσταμένη των Γ.Α.Κ. Μαγνησίας και μέλος της ΟΠΙΒΟ. Στα εγκαίνια παραβρέθηκαν ο επιζών όμηρος και κεντρικός αφηγητής της έκθεσης Θεόδωρος Αγιώτης, σήμερα 101 ετών, καθώς και απόγονοι ομήρων.
Όψεις της έκθεσης στο Μουσείο της Πόλης του Βόλου
Στιγμιότυπα από ξεναγήσεις στην έκθεση
Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην επιτυχία της έκθεσης έπαιξαν και οι καθημερινές ξεναγήσεις από την ερευνητική ομάδα της ΟΠΙΒΟ και του σωματείου «Πολίτες για το Μουσείο Πόλης του Βόλου». Αυτές απευθύνονταν σε οργανωμένες ομάδες επισκεπτών (πολιτιστικοί και αθλητικοί σύλλογοι, ομάδες προφορικής ιστορίας, φίλοι μουσείων, κλπ). Τις παρακολουθούσαν όμως και «τυχαίοι» επισκέπτες και τουρίστες, ξένοι και ντόπιοι, ανακαλύπτοντας έτσι μια άγνωστη πτυχή της τοπικής ιστορίας.
Στιγμιότυπα από θεατρικό δρώμενο
Την τελευταία ημέρα της έκθεσης, στις 21 Ιανουαρίου 2026, η Θεατρική Ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας «3ος όροφος», με την καθοδήγηση της Έφης Σταυροθεοδώρου, θεατρολόγου και μέλους της ΟΠΙΒΟ, μετέτρεψε την ιστορία των 235 ομήρων της Μαγνησίας σε μια ζωντανή εμπειρία που συγκίνησε ιδιαίτερα το κοινό.
Οι απόγονοι
Ιδιαίτερα συγκινητικές ήταν οι επισκέψεις απογόνων των ομήρων. Συχνά μάθαιναν από τα εκθέματα της έκθεσης την αποσιωπημένη ιστορία των συγγενών τους. Σε άλλες περιπτώσεις οι ξεναγήσεις των συγγενών έδωσαν αφορμή για νέες αφηγήσεις και εμπλουτισμό του αρχείου ομήρων.
Στιγμιότυπα από σχολικές επισκέψεις στην έκθεση
Οι επισκέψεις σχολείων επωφελήθηκαν από τις οργανωμένες ξεναγήσεις και από τα εκπαιδευτικά προγράμματα που εκπονήθηκαν από εκπαιδευτικούς μέλη της ΟΠΙΒΟ και του σωματείου «Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου».
Για τη νέα γενιά το θέμα ήταν εντελώς πρωτόγνωρο. Μέσω των εκπαιδευτικών επισκέψεων τέθηκαν σημαντικοί προβληματισμοί για τη ναζιστική βία και τις πρακτικές απανθρωποποίησης στα ναζιστικά στρατόπεδα, αλλά και για παρόμοια σύγχρονα φαινόμενα. Βασικός στόχος ήταν η ευαισθητοποίηση των νέων απέναντι στην άνοδο της ακροδεξιάς και στην υπονόμευση του κράτους δικαίου παντού στον κόσμο.
