Τραύμα και σιωπή

Οι όμηροι επιστρέφοντας στην Ελλάδα έφεραν μαζί τους τα βιώματά τους και πολλά ψυχικά και σωματικά τραύματα. Αίσθημα ανασφάλειας, εφιάλτες, κατάθλιψη και ασθένειες τους ακολούθησαν έως το θάνατο, αλλά συχνά και ο φάκελος της Ασφάλειας.

Έτσι αρκετοί προτίμησαν τη σιωπή. Άλλοι μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους με λίγους δικούς τους ανθρώπους.

Δύο γενιές μετά, πολλοί απόγονοι που γνωρίζουν για τα βιώματα αυτά, τα μεταβιβάζουν με σεβασμό. Άλλοι όμως δεν επιθυμούν να μιλήσουν.

Αρκετοί, κυρίως τρίτης γενιάς, αγνοούν τις περιπέτειες των παππούδων τους.

«Το θεωρούσα χρέος [να μιλήσω για την ομηρία του πατέρα]. Είναι! Όποιος δεν το θεωρεί χρέος, δεν σκέφτεται. […] Μίλησα και στα παιδιά μου, αλλά δεν βλέπω πολύ ενδιαφέρον. Λυπάμαι που το λέω.»
Κωνσταντίνος Τζανίδης, γιος ομήρου
«[Ο πατέρας μου] το ΄77 πέθανε […] Όταν έγινε η νεκροψία μού λέει [ο γιατρός]: «Δεν είχε πνευμόνια ο μπαμπάς σου! Είχε απ΄ την Γερμανία ακόμη σπηλαιώσεις από φυματίωση και έβγαζε με τις κουτάλες το πνευμόνι και το αίμα!»
Κωνσταντίνος Τζανίδης
«Θυμάμαι όταν πρωτοήρθα εδώ πέρα στο σπίτι και τον γνώρισα τον πατέρα του, το βράδυ στον ύπνο του, τον άκουγα! Ε… φοβόταν, φώναζε! […] Έβλεπε μάλλον όνειρα από αυτά που πέρασε εκεί πέρα στη Γερμανία […] και φώναζε. Έλεγε ‘άφησε αυτό κάτω, φύγε από δω, μη με χτυπάς’».
Αποστολία Κοντορήγα, νύφη ομήρου
«Όλα τα χειρότερα που περάσαμε. Δυστυχώς ένας άνθρωπος τώρα αυτά δεν μπορεί να τα πιστέψει. Τώρα εγώ είμαι ικανή απόψε να μην κοιμηθώ, μου φαίνεται σαν ταινία μέσα στο μυαλό όλο […]»
Μαριάνθη Ναχμία

«Εξακολουθώ να υποφέρω μέχρι σήμερον…»

Αιτήσεις ομήρων για αποζημίωση λόγω σοβαρών μορφών αναπηρίας (1962)

Ο Βασίλης Κωστούλας από τη Σούρπη (1908) πέρασε 21 μήνες στο στρατόπεδο του Έσσεν, όπου υποχρεώθηκε σε αναγκαστικά έργα στο Υδραγωγείο Βάττεμπεργκ. Το δικαστήριο του αναγνώρισε αναπηρία 100% λόγω σωματικών και ψυχικών βλαβών.

«Συνεπεία των ως άνω βασανισμών μου και κακουχιών μου εν γένει εν τω διαλειφθέντι γερμανικώ στρατοπέδω προσεβλήθην έκτοτε υπό σχιζοφρενικομόρφου χρονισάσης ψυχοπαθολογικής παθήσεως εξ ης εξακολουθώ συνεχώς να υποφέρω μέχρι σήμερον καθόσον κατέστη αδύνατος ουχί μόνον ίασις, αλλ’ έστω και η απλή βελτίωσις της καταστάσεώς μου, παρ’ όλας τας καταβληθείσας προσπαθείας.»

Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Πρωτοδικείου Βόλου, Αποφάσεις Ναζισμού, αρ. 238/31-1-1962

Κωστούλας Βασίλειος, Αίτηση αποζημίωσης 238/31.1.1962.

Στρατόπεδο Έσσεν, καταναγκαστ. έργα, Υδραγωγείο Βάττεμπεργκ. Αναπηρία 100% λόγω σωματικών και ψυχικών βλαβών.

Απόστολος Τσαντός, αναπηρία 60%

Ο Απόστολος Τσαντός, Βολιώτης σιδηρουργός (1917), εκτοπίστηκε στα στρατόπεδα του Μπάτχορν και Έσσεν. Λόγω των κακουχιών έπαθε φυματίωση και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το επάγγελμά του.

«Συνεπεία των στερήσεων και της εξαντλητικής εργασίας επρίσθην εις το σώμα και υπέφερον από λιποθυμίας, δι’ ο με εισήγαγον εις το Διεθνές Νοσοκομείο του Ντύσελντορφ. Εκείθεν δε μετά δίμηνον νοσηλείας με απέστειλαν και πάλιν εις το στρατόπεδον του ΕΣΣΕΝ και με εχρησιμοποίησαν πάλιν ως εργάτην εις διαφόρους εξαντλητικάς εργασίας […]. Οι θεράποντές μου ιατροί απεφάνθηκαν ότι είχον προσβληθή από φυματίωσιν των πνευμόνων, ασθένεια η οποία ήτο απότοκος των ως άνω στερήσεων και κακουχιών»

Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, Αρχείο Πρωτοδικείου Βόλου, Αποφάσεις Ναζισμού, αρ. 943/30-6-1962

Τσαντός Απόστολος, Αίτηση Αποζημίωσης 943/30.6.1962

Στρατόπεδα Μπάτχορν, Έσσεν, καταναγκαστικά έργα Αναπηρία 60%