Οι πηγές μας

Προφορικές μαρτυρίες

Από τις προφορικές μαρτυρίες ξεκινήσαμε: συνολικά αξιοποιήσαμε 18 συνεντεύξεις με 6 αφηγητές/αφηγήτριες. Με τους περισσότερους έγιναν πολλαπλές συνεντεύξεις, καλύπτοντας και την περίοδο πριν από τη σύλληψη και μετά την επιστροφή.

Οι αφηγήσεις αυτές μας έδωσαν την από τα κάτω οπτική της στρατοπεδικής εμπειρίας: ανθρώπων της βιοπάλης που ξαφνικά βρέθηκαν σε ένα απάνθρωπο καθεστώς, καθημερινά αντιμέτωποι με τη βία και το θάνατο. Μας έδειξαν πόσο διαφορετική μπορεί να ήταν η εμπειρία αυτή, ανάλογα με το είδος στρατοπέδου και τη φάση του πολέμου. Μας έδειξαν επίσης πόσο σημαντικό είναι να δούμε τη μεγάλη ιστορία υπό το πρίσμα του υποκειμενικού βιώματος και της αφηγηματικότητας. Μας επιφύλαξαν και αρκετές εκπλήξεις : για παράδειγμα σχετικά με τα μέσα επιβίωσης που επινόησαν, τις μορφές αντίστασης που ανέπτυξαν, τη μεταξύ τους αλληλεγγύη σε συνθήκες απόλυτης στέρησης, την πικρία για την υποδοχή που τους επιφύλαξη η πατρίδα στην επιστροφή.

Άλλες πηγές

Αυτά ήταν τα μόνο πρόσωπα που μπορέσαμε να βρούμε εν ζωή για να μας μιλήσουν για την εμπειρία τους. Μας έλειπε μια γενικότερη εικόνα των εκτοπισμένων από το νομό μας: ποιοι ήταν, από που κατάγονταν, πώς, που και γιατί συνελήφθησαν, πότε στάλθηκαν στη Γερμανία και σε ποια στρατόπεδα; Πόσοι πέθαναν εκεί και από ποια αίτια; Έτσι ξεκίνησε λοιπόν ένα μεγάλο ερευνητικό ταξίδι, το οποίο μας επέτρεψε να αποκαταστήσουμε με σχετική ακρίβεια τα βασικά στοιχεία του φαινομένου. Μέσα από την έρευνα καταφέραμε να διασταυρώσουμε τις πληροφορίες από τις συνεντεύξεις μας με άλλες πηγές. Οι κυριότερες ήταν οι εξής:

Το μητρώο μελών του Εθνικού Συνδέσμου Ομήρων Μαγνησίας, που ιδρύθηκε το 1961 για να συνδράμει τα μέλη στη διεκδίκηση αποζημιώσεων βάσει της Ελληνογερμανικής Σύμβασης περί αποζημιώσεων θυμάτων Ναζισμού. Μας παραδόθηκε από τον αφηγητή μας Γιώργο Φωκούλη, που ήταν ο τελευταίος ταμίας του. Περιλαμβάνει στοιχεία για 160 μέλη, όπως τόπος και έτος γέννησης, επάγγελμα και οικογενειακή κατάσταση.  

Το αρχείο του Πρωτοδικείου Βόλου «Αποφάσεις Ναζισμού» (ΓΑΚ Μαγνησίας): αιτήσεις και δικαστικές αποφάσεις για αποζημίωση θυμάτων Ναζισμού, 1961-1965 (208 φάκελοι αφορούν αιτήσεις ομήρων)

Το αρχείο «Εθνικής Αντίστασης» (ΓΑΚ Μαγνησίας) : αιτήσεις για αναγνώριση ομήρων ως αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, 1984-1987 (94 φάκελοι)

Το ψηφιακό αρχείο Bad Arolsen https://arolsen-archives.org. Είναι η υπηρεσία που κατέχει και διαχειρίζεται το αρχείο των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, και των αναζητήσεων που έγιναν μεταπολεμικά για τον εντοπισμό θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Σημαντικό μέρος των 30 εκατομμυρίων εγγράφων έχει ψηφιοποιηθεί. Βρέθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία για 50 ακόμα ομήρους από τη Μαγνησία. Δεν συμπεριλαμβάνονται στο αρχείο αυτό οι αιχμάλωτοι πολέμου, οι οποίοι υπάγονταν στη Βέρμαχτ.

Μαρτυρίες δημοσιευμένες στον τοπικό Τύπο (Εφημερίδα Ταχυδρόμος 1965)

Μαρτυρίες που δημοσιεύτηκαν από τη Νίτσα Κολιού (‘Αγνωστες Πτυχές της Κατοχής και της Αντίστασης, Τόμος Β, Βόλος 1985)

‘Άλλες πηγές (προσωπικά αρχεία ομήρων, επιτόπια έρευνα, χώροι μνήμης στρατοπέδων, βιβλιογραφία).